İstanbul Film Festivali’nden ödüllü Tehlikeli Oyun’dan açılış filmi Karamel’e, festivalden seçmeler gösterime giriyor

Psikoloji deneyleri konusunda ilginç bir iş bölümü var. Deneylerin asıllarını Amerikalılar yapıyor, filme çeken de Almanlar oluyor. Meşhur Stanford deneyinin filmi Das Experiment’ten sonra yine bir Alman filmi Tehlikeli Oyun (Die Welle), yaşanmış bir olayı konu ediniyor.

Tehlikeli Oyun’daki olay 1967’de bir Amerikan lisesinde, Ron Jones adlı öğretmenin başına gelenlerden bugünün Almanya’sına uyarlanmış. “Otokrasi” konusunu işlemek isteyen genç öğretmen, sınıftaki öğrencilerle bir deney yapmaya kalkıyor. “Bana Rainer değil Bay Wagner deyin”, “Ayağa kalkın”, “Selam verin”le (Tanıdık mı geldi yoksa?) başlayan disiplin sürecinin, ortak bir selamı, adı (“Dalga”), logosu olan bir grubu doğurması birkaç gün bile sürmüyor. İşte buradan sonra, olaylar öğretmenin kontrolünden de çıkıyor. Birbirine daha sıkı bağlanan gençler, Dalga’dan olmayanları aralarına almamaya, aşağılamaya, dövmeye başlıyor. Sonuna dair bir ipucu vermeden şu kadarını söyleyebiliriz: Deney pazartesi başlıyor, cumartesi olduğunda okula artık polis müdahalesinin vaktinin geldiğini görüyoruz...
Başlarda “Naziler gibi bir yönetim artık mümkün mü?”, “İnsanlar göz göre göre nasıl faşist olur?”, “Muhalefeti bugün de dünkü gibi ezebilirler mi” gibi soruların ortaya atılması, filmi başka bir gözle izlememizi de sağlıyor.
Her halükarda ilginç, dikkate alınması gereken bir deney olduğunu teslim etmek gerek. Gerçek bir olaydan esinlenmiş olması, olayın kahramanı Ron Jones’un da filmin hazırlığına katıldığı düşünüldüğünde, elbette filmi çok ilginç kılıyor. Aslına bakılırsa, başka da dikkate değer bir başarıdan söz etmek pek mümkün değil. Senaryonun, oyunculuğun, görüntü yönetiminin bir kusuru olmamakla birlikte, filmin seyir zevkini artıran unsurlar olduğunu söylemek güç.
Dahası, asıl sorun, deney üzerinden yapılmaya çalışılan faşizm tahlilleriyle ilgili. Faşizm dediğiniz naneyi, içinde bulunduğu toplumsal koşullardan, dönemin egemen sınıflarının ihtiyaçlarından, sömürü mekanizmasından soyutlayıp tartışmaya kalktığınız zaman, elinizde meşhur “insan doğası”ndan başka bir dayanak kalmıyor. Buradan varılabilecek tek sonuç da, olsa olsa faşizmin mümkünlüğü, insanın üstünlük kompleksine, işkenceye vs. yatkınlığı olabilir. Tabii doğruluk payı vardır, faşizm de, bir ürünü olduğu kapitalizm de, panzehiri sosyalizm de insandan başka canlının elinden gelecek şeyler değil. Ama bu faşizmin, insanın olduğu her yerde, her zamanda, her koşulda, ilk fırsatını bulduğunda ortaya çıkacağı demek değildir ki!
Hitler faşizminin doğum yeri Almanya’nın, tarihi hatırlama, zaman zaman “titreyip kendine dönmeme” çabalarını sinemada da sürdürmesi anlamlı. Birçok soru ortaya atan, tartışılmayı hak eden film Tehlikeli Oyun da seyircisini bekliyor. İstanbul Film Festivali’nde Jüri Özel Ödülü almıştı.